Shpesh mendojmë se zakonet tona – si duhanpirja – janë thjesht rezultat i zgjedhjeve tona, rrethanave apo ndikimit të të tjerëve. Por një studim 10-vjeçar nga Zvolensky dhe kolegët (2015) me mbi 2000 të rritur në SHBA sugjeron diçka më të thellë: personaliteti ynë mund të ndikojë nëse fillojmë, vazhdojmë apo e lëmë duhanin.
Në psikologji, personaliteti shpesh përshkruhet përmes pesë tipareve kryesore, të njohura si “Big Five”. Këto përfshijnë mënyrën si përjetojmë emocionet, sa socialë jemi, sa të hapur ndaj përvojave të reja, sa bashkëpunues dhe sa të disiplinuar jemi. Studimi u përqendrua pikërisht në këto dimensione për të kuptuar lidhjen e tyre me duhanpirjen.
Rezultatet treguan se disa tipare lidhen më shumë me fillimin e duhanpirjes. Njerëzit që përjetojnë më shpesh emocione negative, si ankth apo stres, kanë më shumë gjasa të provojnë duhanin. Po ashtu, ata që janë më të hapur ndaj përvojave të reja mund të jenë më të prirur të eksperimentojnë.
Por ajo që bie më shumë në sy është roli i neuroticizmit. Ky tipar lidhet jo vetëm me fillimin e duhanpirjes, por edhe me kalimin në përdorim të përditshëm dhe me vazhdimësinë e tij ndër vite. Me fjalë të thjeshta, njerëzit që përjetojnë më shumë stres dhe tension emocional kanë më shumë gjasa të përdorin duhanin si një mënyrë për të përballuar këto ndjenja.
Nga ana tjetër, një tipar doli si faktor mbrojtës: ndërgjegjshmëria. Njerëzit që janë më të organizuar, më të disiplinuar dhe më të vetëkontrolluar kanë më pak gjasa të fillojnë duhanin dhe më shumë gjasa ta lënë atë.
Këto gjetje na ndihmojnë të kuptojmë se duhanpirja nuk është vetëm një zakon i thjeshtë. Shpesh, ajo lidhet me mënyrën si përballemi me emocionet tona. Për disa njerëz, cigaret mund të shërbejnë si një formë e përkohshme “qetësimi”, duke krijuar një cikël ku stresi dhe duhani ushqejnë njëri-tjetrin.
Kjo është arsyeja pse ndërhyrjet për të lënë duhanin nuk duhet të jenë të njëjta për të gjithë. Një person që përjeton shumë ankth mund të ketë nevojë për mënyra më të shëndetshme për të menaxhuar emocionet, ndërsa dikush tjetër mund të përfitojë nga struktura dhe vetë-disiplina.
Në fund, ky studim na kujton diçka të rëndësishme:
duhanpirja nuk ka të bëjë vetëm me atë që bëjmë, por edhe me atë që ndjejmë.
Autor: Lum Zharku
