A është në rregull të jem narcisist?

Është ndjenjë e këndshme te admirohesh nga tjerët! Natyrisht kjo na bën të ndihemi mirë dhe të ndjehemi të rëndësishëm. Dhe po, ndonjëherë mburremi dhe mburremi me veten. Por, nëse njerëzit fillojnë të na përshkruajnë si kokëfortë, manipulues dhe kërkues, mund të jemi duke vuajtur nga një gjendje më serioze siç është Narcisizmi!

Termi Narcisizëm e ka origjinën nga mitologjia greke, ku i riu Narcis ra në dashuri me imazhin e tij të pasqyruar në një pishinë uji. Shenjat e çrregullimit të personalitetit narcisistik (NPD) janë: madhështia, mungesa e ndjeshmërisë për njerëzit e tjerë dhe nevoja për admirim. Njerëzit me këtë gjendje shpesh përshkruhen si arrogantë, manipulues dhe kërkues. Ata gjithashtu mund të përqendrohen në fantazi madhështore (p.sh. suksesin e tyre, bukurinë, shkëlqimin) dhe mund të jenë të bindur se meritojnë trajtim të veçantë. Këto karakteristika zakonisht fillojnë në fillim të moshës madhore dhe duhet të jenë vazhdimisht të dukshme në kontekste të shumëfishta, të tilla si në punë dhe në marrëdhënie (O’Neill, 2002).

Në mënyrë që një person të diagnostifikohet me këtë çrregullim, simptomat duhet të jenë të vazhdueshme dhe kronike. Një diagnozë e NPD duhet të ndjekë kriteret e shkruara në Manualin Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore (DSM), të publikuara nga APA (American Psychiatric Association) (Walters, 2005). Për shkak të literaturës së kufizuar kërkimore, çrregullimi i personalitetit narcisist fillimisht ishte parashikuar të hiqej nga DSM-5, megjithatë, në përgjigje të reagimeve nga komuniteti klinik dhe hulumtues ky vendim u anulua dhe çrregullimi narcisist i personalitetit u përfshi në Seksionin II të DSM-5 (Kriteret Diagnostike dhe Kodet) dhe gjithashtu u rindërtua në Seksionin III ( Masat dhe modelet e reja) (Edition, 2013). Çrregullimi narcisist nuk duhet të ngatërrohet me vetëbesim të lartë. Nëse dikush jeton me çrregullimin narcisistik të personalitetit, ky person mund të jetë egoist, mburrës dhe të injorojë ndjenjat dhe nevojat e të tjerëve. Njerëzit me çrregullim narcisistik të personalitetit, besojnë se ata janë më të lartë apo të veçantë dhe shpesh përpiqen të shoqërohen me njerëz të tjerë që besojnë se janë unikë ose të talentuar në një farë mënyre. Kjo rrit vetëbesimin e tyre, i cili zakonisht është mjaft i brishtë nën sipërfaqe (Edition, 2013).

Disa nga simptomat e tjera janë: Ndjenjë e ekzagjeruar e vetë-rëndësisë, ndjenja e së drejtës dhe kërkimi për admirim të vazhdueshëm të tepruar, pritja që të njihen si superiorë edhe pa arritje që e justifikojnë atë, zmadhimi i arritjeve dhe talenteve, preokupimi me fantazitë për suksesin, fuqinë, bukurinë ose bashkëshortin e përsosur, pritja e favoreve të veçanta dhe i pajtimit të padiskutueshëm me pritjet e tyre, përfitimi nga të tjerët për të marrë atë që duan, paaftësia ose mungesa e vullnetit për të njohur nevojat dhe ndjenjat e të tjerëve, zilia ndaj të tjerëve dhe besimi se të tjerët i kanë zili (Cooper, Ronningstam, 1992). Narcisizmi, argumenton Dr. Malkin, është në thelb një spektër me rëndësi vetjake dhe të gjithë bien diku në shkallën midis vetëmohimit të plotë dhe arrogancës së plotë. Kur rastësisht përmendet termi “narcisist”, shumica prej nesh po i referohemi skajit të hijes së jashtme të spektrit, i cili mund të shndërrohet në psikopati të rrezikshme. Megjithatë, ka edhe nga ata që jetojnë në skajin më të ulët të spektrit, të quajtur “echoists” nga Dr. Malkin. Edhe këta, janë njerëz që i njohim; njerëzit aq të frikësuar nga vëmendja apo pranimi se shpesh duket se nuk kanë asnjë zë fare (Malkin, 2015).

Llojet e këtij çrregullimi janë: nëntipi madhështor (grandiose), i cili karakterizohet nga madhështia e hapur, kërkimi i vëmendjes, e drejta, arroganca dhe ankthi pak i vëzhgueshëm. Këta individë mund të jenë shoqërisht simpatikë, pavarësisht se nuk janë të vetëdijshëm për të. Në të kundërt, nëntipi i ndjeshëm, “i brishtë” ose i hollë, është i fshehtë, është i frenuar, dukshëm i pikëlluar, tepër i ndjeshëm ndaj vlerësimeve të të tjerëve. Ndërpersonalisht këta individë janë shpesh të trembur, jashtë vetes dhe janë tepër të ndjeshëm ndaj ritmeve, ndërsa fshehin madhështinë e fshehtë, nevojat e të tjerëve dhe janë shfrytëzues ndërpersonal.
Përveç nëntipeve të mëdha, ekziston një grup i shëndetshëm i individëve me çrregullime narcisiste të personalitetit, të përshkruara si “funksione të larta”, “ekzekutive” ose “autonome”. Këta individë janë konkurrues, duke kërkuar vëmendje dhe seksualisht provokativë. Për shkak të nivelit të lartë të funksionimit të tyre, në shikim të parë, individët në këtë grup mund të mos duket se kanë një çrregullim personaliteti dhe diagnoza e çrregullimeve narcisiste të personalitetit mund të neglizhohet në vlerësimin diagnostik (Gabbard, 1998).

Çrregullimi i personalitetit narcisistik (NPD) shpesh diagnostifikohet me çrregullime të tjera të shëndetit mendor, të tilla si: çrregullime të humorit, çrregullime të ngrënies dhe çrregullime të lidhura me substanca. Pacientët me çrregullime narcisiste të personalitetit shpesh janë abuzivë dhe të prirur ndaj sjelljeve impulsive dhe të pamatura (kjo njihet si diagnozë e dyfishtë). Sipas disa studimeve, NPD është shfaqur si i shoqëruar nga aftësi të kufizuara mendore mes meshkujve, por jo grave. Janë vërejtur shkallë të larta të bashkëshfaqjes së çrregullimeve të substancave, humorit, ankthit dhe çrregullime të tjera të personalitetit (PDs).

Asociacione të ngjashme janë vërejtur midis NPD dhe fobive specifike, çrregullimit të ankthit të përgjithësuar dhe çrregullimit bipolar II midis grave; dhe abuzimi me alkoolin, varësia nga alkooli, varësia e drogës dhe PD-të histrionike dhe obsesive-kompulsive tek meshkujt. Dysthymia ishte dukshëm dhe negativisht e lidhur me NPD (Stinson, Dawson, Goldstein, Chou, Huang, Smith & Grant). Komorbiditeti i çrregullimit të personalitetit narcisistik (NPD) me çrregullime të tjera të personalitetit, të tilla si Histrionik, Borderline, Paranoid, dhe çrregullimet e tjera të personalitetit, është i lartë. Poashtu ky crregullim i personalitetit (NPD) shpesh është diagnostikuar gabimisht si çrregullim bipolar (faza maniake), çrregullimi i aspergerit, ose çrregullim i përgjithshëm i ankthit- dhe anasjelltas (Vaknin, 2007). Njerëzit me çrregullim Histrionik kanë sjellje të pakëndshme ose ndihen të papranuar kur nuk janë qendra e vëmendjes. Sjelljet mund të përfshijnë kërkimin e vazhdueshëm të aprovimit ose të vëmendjes, vetë-dramatizimit, teatralitetit dhe goditjes së vetëqëndrimit ose joshjes seksuale në situata të papërshtatshme, përfshirë marrëdhëniet sociale dhe profesionale, përtej asaj që është e përshtatshme për kontekstin shoqëror (Edition, 2013).

Një nga pikat kryesore të ndryshimit midis dy çrregullimeve është shpërndarja e tyre gjinore. Burrat kanë tri herë më shumë gjasa të diagnostikohen me çrregullime narcisiste të personalitetit sesa gratë (Ronningstam & Ëeinberg, 2013), ndërsa çrregullimi i personalitetit Histrionic është më i përhapur tek gratë. Edhe pse me përqindje të vogël, vetëm 25% (Wahl, 1999), ky çrregullim nuk ka se si të mos ngjasojë edhe me crregullimin Borderline (kufitar) të personalitetit, e arsyeja sigurisht që duhet të jetë kujdesi i shtuar për vetëimazh (Biskin & Paris, 2012). Të dy: njerëzit me BPD dhe ata me NPD përballen me një frikë të fortë të braktisjes. Rritja e frikës së braktisjes është fakti se mbajtja e marrëdhënieve me të tjerët përballë këtyre simptomave është një sfidë shumë e madhe (Kohut, 2013). Një person me BPD mund të ndjejë zemërim dhe armiqësi ndaj të tjerëve shumë shpejt. (Carroll, 2009). Ndërsa përkufizime të ngjashme me narcisizmin dhe gjendjen paranoide janë: hezitimi për t’u besuar të tjerëve dhe dhënia e paragjykimeve.

Trajtimi më i mirë për çrregullimin e personalitetit narcisist është terapia e të folurit (psikoterapia). Medikamentet mund të përfshihen në trajtim nëse ka gjendje të tjera të shëndetit mendor, si përshembull: simptoma të depresionit, ankthit ose kushteve të tjera (American Psychiatric Association, 1987). Nuk ka një shkak të vetëm të përcaktuar të çrregullimit të personalitetit narcisist. Por, studiuesit bien dakord se si shkaqet gjenetike ashtu edhe ato mjedisore janë në lojë. Individët me çrregullime narcisiste të personalitetit janë zbuluar se kanë më pak vëllim të lëndës gri në insulën e majtë anësore, pjesë e trurit që lidhet me ndjeshmërinë, rregullimin emocional, dhembshurinë dhe funksionimin kognitiv. Shumë nga tiparet e çrregullimit të personalitetit narcisist ndodhin gjatë fazave normale të zhvillimit. Shkencëtarët besojnë se fillimi i plotë i çrregullimit të personalitetit narcisist mund të ndodhë kur zhvillimi ndërpersonal gjatë këtyre fazave është në konflikt (Gregory, 2018). Nëse një çrregullim i personalitetit mund të jetë veçanërisht problematik në jetën e mëvonshme, është çrregullimi i personalitetit narsistik (NPD). Individët në jetën e mëvonshme mund të gjejnë veten përballë rënies në atraktivitetin e tyre fizik, aftësitë njohëse dhe intelektuale dhe shëndetin. Përveç pasojave të mundshme negative për veten, prania e NPD në jetën e mëvonshme mund të ketë pasoja unike ndërpersonale (Antonucci & Akiyama, 1997).

Por, po i përgjigjemi pyetjes fillestare. A është në rregull të jem Narcissist?
Lajmi i keq për të gjithë ne është se, në mënyrë kolektive, duket sikur po bëhemi më narcisistë. Studimet sugjerojnë se narcisizmi ka qenë në rritje në kulturat e ndryshme për tre dekadat e fundit (siç matet nga Inventari i Personalitetit Narkistik (NPI), me të rinjtë më shumë të ngjarë të shfaqin narcisizëm sesa gjeneratat e vjetra, empatia duket të jetë në rënie. Por ka edhe lajme të mira. Hulumtimi i fundit i Dr. Hepper ka gjetur se narcisistët nuk janë në të vërtetë të paaftë të ndjejnë ndjeshmëri – vetëm duhet të ndërhyjmë pak për të siguruar kushtet në të cilat do ta bëjnë këtë. Kjo mund t’i japë psikologëve një terren për të mbështetur masat e ndërhyrjes për të ndihmuar narcisistët të përqendrohen më lirisht. Kjo është e rëndësishme për të gjithë ne, meqë narcisistët priren të përdorin më shumë se sa burimet e tyre të drejta, janë më të prirur ndaj sjelljes agresive ose anti-sociale dhe kanë më shumë gjasa të kryejnë krime dhe të shkojnë në burg (Hepper, 2014).

Njerëzit me nivele të ulëta të ndjeshmërisë gjithashtu kanë më pak gjasa të angazhohen në aktivitete pro-sociale si vullnetarizmi ose bamirësitë mbështetëse. “Kur shkoni në pyll dhe shikoni pemët, shihni të gjitha këto pemë të ndryshme. Disa prej tyre janë të lakuara, disa prej tyre janë të drejta, disa janë të gjelbërta, e të tjerat të ndryshme. Ju e shikoni një pemë të caktuar dhe ju e pranoni atë. Ju e vlerësoni, ju e shikoni pse është ashtu siç është. Ju e kuptoni se nuk ka pasur mjaft dritë, kështu që u kthye në atë mënyrë. Dhe nuk merrni parasysh të gjitha emocionet tjera. Ju vetëm e pranoni atë. Ju e vlerësoni pemën” (Ramdass & Zimmerman, 2008).

Autore:
Fjolla Avdyli

Referencat :

American Psychiatric Association. (1987). Diagnostic and statistical manual of mental disorders; revised (DSM-III-R). Washington DG.

Balsis, S., Eaton, N. R., Cooper, L. D., & Oltmanns, T. F. (2010). The presentation of narcissistic personality disorder in an octogenarian: Converging evidence from multiple sources. Clinical gerontologist, 34(1), 71-87.

Biskin, R. S., & Paris, J. (2012). Diagnosing borderline personality disorder. Canadian Medical Association Journal, 184(16), 1789-1794.

Kohut, H. (2013). The analysis of the self: A systematic approach to the psychoanalytic treatment of narcissistic personality disorders. University of Chicago Press.

Brown, R. P., & Bosson, J. K. (2001). Narcissus meets Sisyphus: Self-love, self-loathing, and the never-ending pursuit of self-worth. Psychological Inquiry, 12(4), 210-213.

Carroll, A. (2009). Are you looking at me? Understanding and managing paranoid personality disorder. Advances in psychiatric treatment, 15(1), 40-48.

Cooper, A. M., & Ronningstam, E. (1992). Narcissistic personality disorder. American psychiatric press revieë of psychiatry

Edition, F. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. American Psychiatric Publishing, Arlington, VA.

Gabbard, G. O. (1989). Two subtypes of narcissistic personality disorder. Bulletin of the Menninger Clinic.

O’neill, J. (2002). Marcuse’s maternal ethic: Myths of narcissism and maternalism in utopian critical memory. Journal of Classical Sociology, 2(1), 5-24

Ramdass, D., & Zimmerman, B. J. (2008). Effects of self-correction strategy training on middle school students’ self-efficacy, self-evaluation, and mathematics division learning. Journal of advanced academics, 20(1), 18-41.

Ronningstam, E., & Weinberg, I. (2013). Narcissistic personality disorder: progress in recognition and treatment. The Journal of Lifelong Learning in Psychiatry,11(2), 167-177.

Wahl, O. F. (1999). Mental health consumers’ experience of stigma. Schizophrenia bulletin, 25(3), 467

Stinson, F. S., Dawson, D. A., Goldstein, R. B., Chou, S. P., Huang, B., Smith, S. M., … & Grant, B. F. (2008). Prevalence, correlates, disability, and comorbidity of DSM-IV narcissistic personality disorder: results from the wave 2 national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. The Journal of clinical psychiatry, 69(7), 1033.

Lehman, A. F., Carpenter Jr, W. T., Goldman, H. H., & Steinwachs, D. M. (1995). Treatment outcomes in schizophrenia: implications for practice, policy, and research. Schizophrenia Bulletin, 21(4), 669-675.

Vaknin, S. (2007). Malignant self love: Narcissism revisited. Narcissus Publishing.