Dr. Ass. Ardian Gola, është me profesion sociolog dhe aktualisht punon si ligjërues dhe asistent në Universitetin e Prishtinës, fakulteti Filozofik, departamenti i Sociologjisë. Psika ka intervistuar z.Gola, ku ka dhënë një përspektivë sociologjike rreth roleve gjinore në shoqërinë e sotme.  

Psika: A janë gratë më pak të privilegjuara në shoqërinë e sotme sesa burrat?

Gola: Varësisht se për cilin sektor bëhet fjalë. Në disa sektorë, siç është ai i marketingut, marrëdhënieve me klientë, marrëdhënieve me publikun etj, ku dukja ka më shumë peshë, gratë kanë përparësi. Ndërsa në fusha ku kërkohen shkathtësi ekzekutive, pozita drejtuese, pozita menaxheriale e të tjera si këto, favorizohen meshkujt. Në të dyja rastet ndarja tradicionale e roleve gjinore, që tek gruaja e projekton forcën e joshjes estetike ndërsa tek burri forcën intelektuale, e vazhdon praninë e saj të heshtur. Organizimi kapitalist e shfrytëzon këtë ndarje për të riprodhuar veten.

Psika: A është e pranueshme për një burrë të godasë një grua?

Gola: Edhe nëse është e pranueshme për ndokënd, asnjëherë nuk mund dhe nuk duhet justifikuar si veprim. Atë duhet cilësuar si praktikë mizogjinike, duhet dënuar moralisht dhe sanksionuar ligjërisht.

Psika: A janë përgjegjës vetëm burrat për objektivizimin e trupave të grave?

Gola: Çështja e objektifikimit të trupit më shumë duhet parë në raport me sistemin vleror dhe me logjikën kapitaliste, e cila i komodifikon dhe monetarizon marrëdhëniet shoqërore. Ndonëse depersonalizimi kapitalist ka prekur edhe burrin, megjithatë gruaja është më e prekur nga fenomeni i tillë. Bourdieu, një nga figurat më emblematike të sociologjisë bashkëkohore, fliste për “bashkëfajësinë” si “keqkuptim” dhe si pjesëmarrje e pavetëdijshme e gruas në riprodhimin e dominimit maskulinist. Në këtë kontekst, në krijimin e një sistemi të tillë vleror, ku trupi i gruas komodifikohet dhe objektifikohet seksualisht, merr pjesë edhe vetë gruaja. Prania e saj publike është e modeluar nga industria e dukjes, e cila i stabilizon standardet e bukurisë, përmes marketingut, veshjes, makijazhit etj. Si derivat i kësaj industrie, dizajnohen edhe rolet që ajo merr në skenografitë e spoteve muzikore (sidomos zhanrit rap), programet e ndryshme argëtuese (p.sh., “E diela shqiptare”, “Xing me Ermalin”), e madje edhe programet e gazetarisë hulumtuese (si p.sh. “Fiks fare”) etj, që janë role në masë të madhe seksualisht objektifikuese. Të gjitha këto, dhe jo vetëm, kanë krijuar një sistem vleror ku roli shoqëror i gruas reduktohet përbrenda kufijve të lidhur ngushtë me trupin e saj. Ajo vlen si qenie vetëm për aq sa nga trupi i saj gjenerohet sensualja, e cila e dinamizon erosin publik. Këto, kuptohet, janë praktika që reduktojnë rolin shoqëror të gruas, e pengojnë emancipimin kulturor të saj, si dhe nga ana tjetër, e pamundësojnë edhe çlirimin e burrit nga kategoritë, në të cilat është i ngjizur percepcioni i tij seksualizues për gruan.

Nga këndvështrimi im, burrat janë në rol të dyfishtë: si fajtorë dhe si viktima. Si fajtorë, ngase përgjatë dominimit patriarkal kanë qenë më të pushtetshëm në konsolidimin dhe riprodhimin e sistemeve vlerore dhe si viktima, ngase mbi ta rëndon tirania e seksuales, të cilën e prodhon hapësira e hiperseksualizuar publike dhe kultura e komercializuar e seksit. Kjo e seksualizon vetëdijen e tij duke mos i lejuar që tek gruaja të sheh shumësinë e qenies së saj, për ta reduktuar atë në objekt seksual. Rrjedhimisht kjo i varfëron edhe raportet ndërgjinore dhe marrëdhëniet shoqërore në përgjithësi. Pra, objektifikimi seksual i gruas është praktikë, e cila e viktimizon jo vetëm gruan duke i seksualizuar trupin, por edhe burrin duke i seksualizuar vetëdijen. Të kuptohemi, dimensioni seksual është shumë i rëndësishëm dhe i pazëvendësueshëm për trupin. Ai është i brendaqenësishëm në të. Problemi është se me mënyrën si shprehet ky dimension sot në kulturën konsumerike, prodhon vulg kulturor, i cili nuk mund të rishprehet në trajta të sublimuara dhe emancipuese kulturore. Me fjalë tjera, është ajo që Marcuse e quan “desublimim represiv”. Pra, seksualiteti shprehet aq brutalisht dhe drejtpërdrejtë sa që nuk mund të merr forma të sublimuara dhe si i tillë mbetet represiv dhe jo emancipues.

Psika: A është zhveshja më e rëndësishme se bukuria për suksesin në shoqërinë e sotme?

Gola: Do të thoja sensualja dhe seksualja. Zhveshja mund të provokojë ndjenjat e qëndrueshme të bukurisë, por edhe ndjenjat intensive, por të shkurta, të sensuales dhe seksuales. Varet se si dizajnohet. Gjithsesi, sot seksualiteti, me shumë si asnjëherë më parë, është skajshmërisht i instrumentalizuar. Instrumentalizimi ngjanë në shumë sfera, jo vetëm në raport me suksesin individual. Ne e shohim këtë fenomen edhe në politikë, ku përdoret si mjet shantazhi. Një dozë e caktuar e demoralizimit të seksualitetit, pra ç’kapjes së tij nga gjykimet e rënduara morale, që përgjatë historisë më shumë kanë prodhuar moralizim se sa moralitet, do ta dobësonte forcën e instrumentalizimit të jashtëm të tij. Kjo do t’i ndihmonte që seksualiteti t’i rikthehet vetes dhe jo të përdoret për qëllime tjera, siç janë ato të lidhura me pushtetin.

Psika: Kush duhet të fajësohet për standardet e çmendura të bukurisë së sotme?

Gola: Fajësia nuk duhet kërkuar tek individët e as tek gjinia. Është çështje që ka të bëjë me sistemin vleror, të cilin e gjeneron logjika kapitaliste e profitit. Për këtë logjikë mjetet e përfitimit nuk kalojnë përmes ndonjë filtri vleror. Për aq sa funksionojnë, pra, sjellin profit, çdo gjë është në rregull. Sa për shembull, cilësia e muzikës sot nuk matet aq me përmbajtjen artistike që ofron, sa me klikimet që ajo arrin.

Prapa standardeve të sotme të bukurisë, qëndron një ekonomi e tërë politike. Për aq sa këto standarde dinamizojnë sektorë të veçantë ekonomikë, duke mobilizuar forcat prodhuese dhe konsumuese, si: veshja, makijazhi, fitnesi, llojet e veçanta të dietave, rikonstruksionet kirurgjike të trupit dhe fytyrës etj, ato do t’iu imponohen pjesëtarëve të shoqërisë, qoftë si kategori estetike qoftë si praktika shoqërore.

Psika: Stereotipet gjinore në një marrëdhënie: A është në rregull që një djalë të qajë?

Gola: Të qarët është formë e katarsisit. Si ndjenjë dhe gjendje emocionale, ajo, shpeshherë, di të jetë edhe jashtë kontrollit tonë racional. Është e vërtetë që dominon stereotipi se burrat nuk qajnë, por përvoja na e dëshmon të kundërtën. Edhe ata, njëjtë sikurse gratë, janë qenie emocionale. Të qarët dhe e qeshura janë fenomene që nuk njohin gjini.

Psika: A ka ndryshuar marrëdhënia mes nënës dhe fëmijës tek gratë që punojnë jashtë, për dallim nga ato që qëndrojnë në shtëpi e që kujdesen për fëmijët dhe punët e shtëpisë?

Gola: Nuk e di. Supozoj që po, por nuk besoj që e ka dëmtuar vokacionin amësor. Nga përditshmëria shoh që nënat e punësuara janë po aq të përkushtuara emocionalisht ndaj fëmijëve të tyre, përkundër faktit që janë më të kufizuara në kohë që të merren me ta. Modernizimi shumëfishon sferat potenciale për vetërealizim të gruas, përtej vokacionit amnor.

Psika: A ka ndikim religjioni në shoqërinë tonë në mënyrën se si shikohen homoseksualët? A ndryshon kjo prej shoqërive të tjera?

Gola: Për kategorinë e besimtarëve, të cilët janë fetarizuar tri dekadave të fundit po. Përndryshe, qëndrimet refuzuese ndaj homoseksualizmit më shumë lidhen me tradicionalizmin, i cili është mjaftueshëm heteroseksual, për të refuzuar homoseksualizmin si praktikë seksuale.

Psika: Si ndikojnë faktorët e tjerë në martesë (Shtatëzënia ose statusi ekonomik?) A ndryshon kjo tek ne nga shoqëritë e tjera?

Gola: Faktori kyç që ka ndikuar në emancipimin shoqëror të gruas është pikërisht statusi i saj ekonomik, përkatësisht pavarësia financiare.

Intervistoi:

Fjolla Avdyli