Sindroma Tourette (TS) është një çrregullim neurologjik i karakterizuar nga lëvizje të përsëritura, stereotipike, të pavullnetshme dhe kaliste të quajtura tike (tics). Çrregullimi është emëruar sipas Dr. Georges Gilles de la Tourette, neurolog pionier francez, i cili më 1885 e përshkroi këtë gjendje.

Simptomat e hershme të TS zakonisht vërehen në fëmijëri, me fillimin mesatar midis moshës 3 dhe 9 vjeç. TS ndodh në njerëz nga të gjitha grupet etnike; meshkujt preken rreth tre deri katër herë më shpesh se femrat. Është llogaritur se 200,000 amerikanë kanë formën më të rëndë të TS dhe më shumë se një në 100 shfaqin simptoma më të buta dhe më pak komplekse, të tilla si motorët kronikë ose zërat vokalë. Megjithëse TS mund të jetë një gjendje kronike me simptoma që zgjasin një jetë, shumica e njerëzve me këtë gjendje përjetojnë simptomat e tyre më të këqija në adoleshencën e tyre të hershme, me përmirësime që ndodhin në adoleshencë të vonë dhe vazhdojnë në moshën e rritur (National Institute of Neurological Disorders and Stroke, 2012).

Por në këtë artikull nuk do diskutojmë për etiologjinë, simptomatologjinë dhe trajtimin e këtij çrregullimi, por më shumë për mitet që e rrethojnë këtë çrregullim.
Le të godasim disa nga këto mite të hapura.

Miti 1: Të gjithë me sindromën Tourette mallkojnë pa kontroll!

Nëse pyetni 10 njerëz në rrugë për të përmendur simptomën primare të sindromës Tourette (TS), vëmë bast që të paktën shtatë do të thonë diçka për mallkim të pakontrollueshëm. Por nëse ju pyetni 10 persona me TS nëse ata përjetojnë mallkim të pakontrollueshëm, statistikisht, vetëm një do të thotë po. Kjo është e drejtë: Vetëm 10 % e individëve me TS kanë coprolalia, një term mjekësor që vjen nga fjalët greke për “fjalimin” dhe “plehrat”. Ky është një mit super i rëndësishëm për të korrigjuar, sipas Shoqatës Tourette të Amerikës, sepse ajo çon në paragjykime ndaj njerëzve me TS.

Miti 2: Sindroma Tourette është një sëmundje mendore!

TS është teknikisht një çrregullim neurologjik në të njëjtin grup si epilepsia, sëmundja e Parkinsonit dhe skleroza e shumëfishtë. Këto çrregullime tradicionalisht dallohen nga sëmundjet mendore (çrregullime psikiatrike) si depresioni, skizofrenia dhe PTSD. Në çdo rast, ndërsa TS nuk është një çrregullim psikiatrik, shumë njerëz me TS gjithashtu kanë çrregullime psikiatrike të tilla si çrregullimi obsesiv-kompulsiv (OCD) dhe ADHD. Në fakt, deri në 80 % e fëmijëve me TS kanë ADHD.

Miti 3: Njerëzit me Sindromin Tourette mund ta kontrollojnë atë nëse duan!

TS është një lloj çrregullimi tik, që nënkupton që njerëzit dridhen, kryejnë lëvizje të caktuara ose bëjnë tinguj papritur dhe në mënyrë të përsëritur. Kjo mund të përfshijë tike thjesht motorike si trembje ose tërheqje, tike vokale si murmurimat, tike motorike komplekse që i ngjajnë lëvizjeve të qëllimshme si tundja e kokës apo e trupit, ose tike komplekse vokale që përbëhen nga rrokje aktuale, fjalë ose fraza. Për fat të mirë, ilaçet dhe terapia e sjelljes mund të ndihmojnë në zvogëlimin e numrit të tikeve që përjetojnë këta persona.

Miti 4: Ju mund të rriteni me Sindromin Tourette!

Këtu është një statistikë e habitshme: Sipas CDC, 1 në çdo 360 fëmijë të SHBA në mes të moshës 6 dhe 17 janë diagnostikuar me sindromin Tourette, por studime të tjera vlerësojnë se një numër i barabartë i fëmijëve kanë TS por nuk janë diagnostikuar. Gjendja mund të përmirësohet me moshën, por kurrë nuk largohet. Një studim që pasoi 42 fëmijë zbuloi se ashpërsia tik arriti kulmin në moshën 10 vjeçare dhe në moshën 18 vjeç gati gjysma e pjesëmarrësve raportuan se nuk kishin tik në javën e kaluar. Megjithatë, shumë të rritur ende përjetojnë tike dhe në disa raste, ato tike në fakt mund të përkeqësohen.

Miti 5: Njerëzit me sindromën Tourette nuk mund të udhëheqin jetë normale!

Ashtu si shumica e çrregullimeve, TS ndodh në një spektër. Rastet më të rënda mund të jenë me efekte negative por shumë njerëz me TS kanë një jetë normale, madje edhe shumë të suksesshme. Dan Aykroyd, David Beckham, Howie Mandel dhe ndoshta Kurt Cobain dhe Wolfgang Amadeus Mozart të gjithë jetojnë ose kanë jetuan me këtë gjendje.

Autore:

Diadora Cërmjani

Referencat:

Hamer, A. (2018). You Probably Believe These 5 Myths About Tourette Syndrome. Curiosity.

National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2012). “Tourette Syndrome Fact Sheet”. NIH Publication No. 12-2163