Sistemi cirkadian i njerëzve rregullon ritmin e trupit dhe krijon fazat normale të fjetjes dhe zgjimit. Rëndësia e dritës në rivendosjen e ciklit të brendshëm jetik të njeriut, periudha e brendshme e të cilit është pak më e gjatë se 24 orë, siguron që cikli njerëzor të qëndrojë i mbërthyer në ciklin 24 orësh të përditshëm të tokës (Richardson, 2005). Meqenëse sistemi cirkadian është themeli i ciklit të gjumit-zgjimit, çrregullimet dhe anomalitë në sistemin e gjumit shpesh lidhen me çrregullime ose anomali në po këtë sistem (Olfson, Wall & Liu, 2018).

Sipas Plazzi, Clawges dhe Owens (2018), narkolepsia është një çrregullim neurologjik, kronik i cili fillon zakonisht në fëmijëri ose në adoleshencë dhe prek rreth 0.025%  deri në 0.05%  të popullsisë së përgjithshme. Simptoma primare dhe kryesore e këtij çrregullimi është përgjumja e tepërt gjatë ditës, edhe në vende të papërshtatshme dhe ngjarje të rëndësishme, e cila shoqërohet me katapleksi në 70% të pacientëve (Nauman & Daum, 2003). Për të sqaruar katapleksinë, ajo është një simptomë e nxitur zakonisht nga emocione të forta, të papritura si: të qeshurat, frika ose entuziazmi. Karakteristikë e kësaj faze është humbja e tonit të muskujve, duke rezultuar në aktivitet të ulët muskular dhe në të shumtën e rasteve duke shkaktuar paralizë të muskujve, proces ky i cili në kushte normale shfaqet përgjatë gjumit me lëvizje të shpejta të syve, apo fazën REM të gjumit (Dauvilliers, Gosselin, Paquet & Billiard,2004).

Ataku kataplektik shfaqet zakonisht te muskujt e fytyrës, krahëve dhe këmbëve kryesisht gjunjët, duke shkaktuar kështu shtrëngim të nofullës, apo zhbllokim i gjunjëve, dhe rënia e qafës nga humbja e tonit të muskujve të zonës përkatëse (Overeem, Reijntjes & Lammers, 2004). Mirëpo këto simptoma kryesisht vërehen te tipi 1 i narkolepsisë pasiqë ekzistojnë dy tipe të këtij çrregullimi. Tipi 1 siç u cek, karakterizohet me simptomën e katapleksisë, përderisa tipi 2 i ka të gjitha simptomat e tjera prezente, përveç simptomës së katapleksisë e cila e bën dukshëm më pak të rëndë çrregullimin (Cremaschi, Hirotsu, Tufik & Coelho, 2018). Pavarësisht kësaj me interes janë shkaqet të cilat shpiejnë drejtë këtij çrregullimi. Mbi këtë Pol (2000), shpjegon se rënia e numrit të neuroneve të cilat prodhojnë oreksinën apo ndryshe e quajtur edhe hipokretinë, në zonën e hipotalamusit është shkaktari kryesor i këtij çrregullimi neurodegjenerativ- narkolepsisë. Gjithashtu mungesa e neuroneve hipokretinë mund të jetë për shkak të disa faktorëve, duke përfshirë degjenerimin e neuroneve që prodhojnë hipokretinë, dështim i neuroneve hipokretinë për t’u zhvilluar apo disa mutacione në sekuencën koduese të ADN-së për hipokretinën, (Karceski, 2018).

Figura 1. Vendndodhja e hipotalamusit, dhe qarkullimi i neuroneve të oreksinës, të cilat rregullojnë balancën e energjisë dhe procesin e zgjimit.

Autore: Leona Tahiri

Referencat:

Cremaschi, R.C., Hirotsu,C., Tufik, S., Coelho, F.M. (2018). Chronic pain in narcolepsy type 1 and type 2- an underestimated reality.

Dauvilliers, Y., Gosselin, A., Paquet, J., Touchon, J., Billiard, M., and Montplaisir, J. (2004). Effect of age on MSLT, results in patients with narcolepsy-cataplexy. Neurology, 62 (8), 46-50.

Karceski, S. (2018). Narcolepsy, brain imaging, and cognitionAbout narcolepsy: Understanding the connections. Neurology90(17), e1544-e1547.

Kotterba, S., Mueller, N., Leidag, M., Widdig, W., Rasche, K., Malin, J. P., … & Orth, M.(2004). Comparison of driving simulator performance and neuropsychological testing in narcolepsy. Clinical neurology and neurosurgery106(4), 275-279.

Medrano-Martinez, P., Ramos-Platon, M. J., & Peraita-Adrados, R. (2018). Neuropsychological alterations in narcolepsy with cataplexy: a review. Revista de neurologia66(3), 89-96.

Naumann, A., & Daum, I. (2003). Narcolepsy: pathophysiology and neuropsychological changes. Behavioural neurology14(3-4), 89-98.

Overeem, S., Reijntjes, R., Hayser, W. & Lammers, G. (2004). Corticospinal excitability during laughter: implication for cataplexy and the comparison with REM sleep atonia. J Sleep Res, 13(1), 257-280.

Plazzi, G., Clawges, H. and Owens, J. (2018). Clinical Characteristics and Burden of Illness in Pedriatic patients with Narcolepsy. Pedriatic Neurology.

Pol, A. (2000). Narcolepsy: A Neurodegenerative Disease of the Hypocretin System? PubMed, 27(2),  415-418